Het lijkt alsof steeds meer mensen te maken krijgen met een ijzertekort. Steeds meer vrouwen, en soms ook mannen, lopen rond met klachten als extreme vermoeidheid, haaruitval, concentratieproblemen en hormonale klachten.
Ook in mijn praktijk zie ik deze klachten steeds vaker terug. En opvallend genoeg hebben veel van deze mensen iets gemeen:
Ze krijgen ijzertabletten voorgeschreven, maar weten niet wat de werkelijke oorzaak van het tekort is.
De ijzertabletten lijken slechts tijdelijk te helpen, of het ferritinegehalte stijgt na verloop van tijd niet verder.
Ze zijn niet alleen moe. Vaak spelen er ook maag-, darm- en buikklachten of hormonale klachten.
Ze raken mentaal uit balans. En dat is niet vreemd als je al langere tijd met extreme vermoeidheid rondloopt.
Ondanks de klachten krijgen ze regelmatig te horen dat hun bloedwaarden "nog binnen de norm" vallen.
Een ijzertekort ontstaat niet zomaar. Natuurlijk is het belangrijk om het tekort aan te vullen, maar het is ook belangrijk om te onderzoeken waarom het tekort is ontstaan.
Heb je een sterk verlaagd Hb, hevige vermoeidheid, aanhoudend bloedverlies, zwarte ontlasting of andere onverklaarbare klachten? Neem dan altijd eerst contact op met je huisarts. Ik kijk daarna of in samenwerking met de huisarts graag met je mee.
In deze blog neem ik je mee in wat ijzer, ferritine en Hb precies zijn en welke rol ze spelen in je lichaam. Ook bespreken we hoe een ijzertekort kan ontstaan en waarom het aanvullen van ijzer niet altijd voldoende is om de oorzaak van de klachten aan te pakken.
Daarnaast lees je waarom een gezonde maagzuurproductie, darmwerking, leverfunctie en hormonale balans belangrijk zijn voor een goede ijzerhuishouding en leg ik uit hoe stress indirect invloed kan hebben op je ijzerstatus.
Ontdek praktische voedingstips en lees de review van een cliënt die na een traject van drie maanden haar ferritine zag stijgen van 20 naar 42.
Waarom heet het een ijzertekort?
We noemen het een ijzertekort omdat ijzer de grondstof is waar het allemaal om draait.
Ferritine is niet het ijzer zelf, maar de opslagcontainer (het eiwit) waarin je lichaam ijzer bewaart.
Hb (Hemoglobine) is het transportmiddel (een eiwit in je rode bloedcellen) waar ijzer in zit om zuurstof te vervoeren.
Als je ferritine laag is, betekent dit meestal dat je ijzervoorraad verminderd is. Ook een laag Hb kan het gevolg zijn van een ijzertekort, al zijn er daarnaast ook andere mogelijke oorzaken van bloedarmoede.
Wat zijn Hb, ijzer en ferritine? Waar zijn ze goed voor?
Wat is Hb (hemoglobine)?
Hemoglobine (Hb) is een eiwit in rode bloedcellen dat zuurstof van je longen naar de rest van je lichaam vervoert. Wanneer de Hb-waarde te laag is, spreken we van bloedarmoede. Je lichaam krijgt dan minder zuurstof aangevoerd, wat klachten kan geven zoals vermoeidheid, duizeligheid en kortademigheid.
Wat is ijzer (serumijzer)? Waar is het goed voor?
IJzer is een essentieel mineraal dat betrokken is bij veel processen in het lichaam. Het is nodig voor de aanmaak van hemoglobine, waardoor zuurstof door het lichaam vervoerd kan worden. Daarnaast speelt ijzer een rol bij de energieproductie, concentratie, het immuunsysteem, spierfunctie en een gezonde haargroei.
Het serumijzer laat zien hoeveel ijzer er op dat moment in het bloed circuleert. Omdat deze waarde sterk kan schommelen onder invloed van voeding en het tijdstip van de dag, zegt deze uitslag op zichzelf vaak weinig over de totale ijzervoorraad.
Wat is ferritine?
Ferritine is een eiwit dat ijzer opslaat. Je kunt het zien als de voorraadkast van je lichaam. Wanneer je ferritine laag is, zijn de ijzervoorraden uitgeput of aan het opraken. Daardoor kunnen klachten ontstaan, ook wanneer het Hb nog normaal is.
Veel mensen denken dat er pas een probleem is wanneer er sprake is van bloedarmoede. In de praktijk zie ik regelmatig mensen met een laag ferritine en een normaal Hb die toch duidelijke klachten ervaren.
Wat is de relatie tussen ferritine en haaruitval?
Je haar verliezen kan veel impact hebben. Het is zichtbaar en kan je onzeker maken. Veel vrouwen vragen zich af of het wel goed komt en of hun haar ooit weer zo vol wordt als voorheen.
Een van de meest voorkomende klachten die ik zie bij een laag ferritine is haaruitval. Haarzakjes hebben voedingsstoffen zoals ijzer nodig om gezond haar te kunnen produceren. Wanneer de ijzervoorraad laag wordt, geeft het lichaam prioriteit aan belangrijke functies, zoals de zuurstofvoorziening van organen en spieren. Haargroei krijgt dan minder prioriteit, waardoor haren sneller kunnen uitvallen of dunner kunnen worden.
Niet iedereen met haaruitval heeft een ijzertekort en andersom heeft niet iedereen met een laag ferritine last van haaruitval. Toch zie ik in de praktijk regelmatig dat haaruitval samengaat met een lage ferritinewaarde.
Waarom testen artsen vooral Hb en ferritine?
Als een arts wil weten hoe het met je ijzerhuishouding gaat, geven Hb en ferritine vaak een betrouwbaarder beeld dan het losse serumijzer.
Serumijzer schommelt enorm (de momentopname)
Het vrije ijzer in je bloed reageert sterk op wat je eet. Heb je die ochtend ijzerrijke voeding gegeten? Dan kan je serumijzer tijdelijk prima zijn, terwijl je totale voorraad eigenlijk leeg is.Ferritine laat zien hoe de voorraad ervoor staat
Ferritine meet de ijzervoorraad van je lichaam. Is je ferritine laag? Dan raken de reserves op of zijn deze al uitgeput. Dit is vaak de gevoeligste graadmeter voor een beginnend ijzertekort, al kan ferritine bij ontstekingen soms juist verhoogd zijn.Hb laat zien wat de gevolgen zijn van een ijzertekort
Wanneer het tekort lang genoeg bestaat, lukt het het lichaam niet meer voldoende hemoglobine aan te maken. Er ontstaat dan bloedarmoede (anemie).
Andere belangrijke waarden voor een compleet beeld
CRP (Ontstekingswaarde): Onmisbaar om te controleren of een normale of hoge ferritinewaarde betrouwbaar is. Ferritine stijgt namelijk automatisch bij een (sluimerende) ontsteking, waardoor een ijzertekort gemaskeerd kan worden.
TSH & Vrij T4 (Schildklier): Een traag werkende schildklier veroorzaakt dezelfde vermoeidheid, kouwelijkheid en haaruitval als een ijzertekort.
Vitamine D: Essentieel voor je energieniveau, botgezondheid en een goed werkend immuunsysteem.
Hoe ontstaat een ijzertekort?
Een ijzertekort ontstaat meestal niet van de ene op de andere dag. Vaak is er sprake van een onderliggende oorzaak waardoor je lichaam over langere tijd meer ijzer verliest, minder ijzer opneemt of een verhoogde behoefte heeft.
Bij een vegetarisch voedingspatroon zijn groene bladgroenten, peulvruchten (zoals de hummus op de foto), volkorenproducten, zaden en pitten goede plantaardige bronnen van ijzer.
1. Je krijgt te weinig ijzer binnen
Wanneer je langdurig weinig ijzerrijke voeding eet, kunnen de voorraden langzaam uitgeput raken. Dit zie ik bijvoorbeeld regelmatig bij mensen die vegetarisch eten zonder bewust te letten op alternatieve bronnen van ijzer. Daarnaast wordt ijzer uit dierlijke producten (heemijzer) over het algemeen beter opgenomen dan ijzer uit plantaardige voeding (non-heemijzer).
2. Je verliest meer ijzer dan je aanvult
Vooral vrouwen in de vruchtbare leeftijd verliezen maandelijks ijzer via de menstruatie. Bij hevige menstruaties kan dit verlies groot zijn. Interessant is dat vrouwen vroeger waarschijnlijk veel minder menstruaties doormaakten dan tegenwoordig. Door meer zwangerschappen en langere perioden van borstvoeding bleef de menstruatie namelijk regelmatig maanden of zelfs jaren uit. Daardoor was het maandelijkse ijzerverlies via de menstruatie waarschijnlijk lager dan bij veel vrouwen nu het geval is.
3. Je neemt ijzer onvoldoende op
Zelfs wanneer je voldoende ijzer binnenkrijgt via voeding of supplementen, betekent dit niet automatisch dat je lichaam het ook goed opneemt.
Voor een goede opname zijn onder andere voldoende maagzuur, een gezonde darmwand en een goed functionerende darmflora belangrijk. Problemen in de spijsvertering kunnen ervoor zorgen dat ijzer minder goed beschikbaar komt voor het lichaam.
4. Ontstekingen verstoren de ijzerhuishouding
Bij ontstekingen maakt het lichaam meer van het hormoon hepcidine aan. Dit hormoon remt zowel de opname van ijzer in de darm als het vrijmaken van opgeslagen ijzer uit de reserves van het lichaam. Daardoor kan er voldoende ijzer aanwezig lijken, terwijl het minder goed beschikbaar is voor processen zoals zuurstoftransport en energieproductie.
Hierdoor kunnen ijzersupplementen soms minder effectief zijn dan verwacht en blijft het ferritine of Hb minder goed herstellen zolang de onderliggende ontsteking aanwezig is.
Hoe merk je dat je een eventueel ijzertekort hebt?
Klachten kunnen heel uiteenlopend zijn, maar dit is wat ik veel terugzie in de praktijk:
Vermoeidheid die al langere tijd aanwezig is: ijzer is nodig voor de aanmaak van hemoglobine, dat zuurstof vervoert naar je organen en spieren. Bij een tekort krijgen je lichaamscellen minder zuurstof, waardoor je sneller moe wordt.
Hartkloppingen: wanneer er minder zuurstof beschikbaar is, moet het hart harder werken om voldoende zuurstof door het lichaam te vervoeren. Dit kan ervaren worden als hartkloppingen of een versnelde hartslag.
Overspannen- of burn-outklachten: langdurige vermoeidheid heeft vaak veel invloed op hoe je je voelt. Je kunt minder aan dan vroeger, sneller overprikkeld raken en het gevoel hebben dat je jezelf niet meer bent. Daardoor ontstaan soms ook mentale klachten.
Kortademigheid bij inspanning: wanneer er minder zuurstof door het lichaam vervoerd kan worden, merk je dit vaak als eerste tijdens beweging of inspanning.
Duizeligheid: je hersenen zijn gevoelig voor veranderingen in de zuurstofvoorziening. Hierdoor kun je je licht in je hoofd voelen of sneller duizelig worden.
Hoofdpijn: een verminderde zuurstofvoorziening kan bijdragen aan het ontstaan van hoofdpijnklachten.
Koude handen en voeten: het lichaam geeft voorrang aan vitale organen zoals het hart en de hersenen. Daardoor voelen handen en voeten soms sneller koud aan.
Slechter kunnen concentreren: je hersenen hebben veel zuurstof nodig om goed te functioneren. Een tekort kan daarom invloed hebben op concentratie, geheugen en mentale scherpte.
Rusteloze benen: de exacte oorzaak is nog niet helemaal duidelijk, maar lage ferritinewaarden worden regelmatig in verband gebracht met rusteloze benen, vooral in de avond en nacht.
Verminderde belastbaarheid: activiteiten die vroeger vanzelf gingen, kunnen ineens meer energie kosten. Je herstel duurt vaak langer en je merkt dat je minder aankunt.
Prikkelbaarheid of stemmingsklachten: wanneer je lichaam langdurig vermoeid is en onvoldoende energie heeft, heeft dit vaak ook invloed op je stemming, veerkracht en emotionele belastbaarheid.
Haaruitval: haarzakjes behoren niet tot de belangrijkste systemen van het lichaam. Bij een ijzertekort krijgen vitale processen voorrang, waardoor haargroei kan afnemen en haaruitval kan ontstaan.
Niet iedereen met een laag ferritine heeft klachten en niet iedereen met deze klachten heeft automatisch een laag ferritine. Toch zie ik in de praktijk regelmatig dat mensen met een laag ferritine en een normaal Hb duidelijke klachten ervaren. Daarom is het belangrijk om altijd naar het totaalplaatje te kijken.
“Ik ben ontzettend dankbaar dat ik bij Shanna terecht ben gekomen. Ik liep al maanden met een ijzertekort en met ferrofumaraat kwam mijn ferritine nauwelijks omhoog. Dankzij haar voedingsadviezen, kruidentinctuur en persoonlijke begeleiding is mijn ferritine enorm gestegen.
Ze luistert echt, kijkt naar het geheel en geeft fijne, betrokken begeleiding. Ook haar massages zijn heerlijk en helpen mij enorm ontspannen. ”
Waarom maagzuurtekort een probleem is
Maagzuur speelt een belangrijke rol bij de opname van ijzer. Het helpt om ijzer uit voeding los te maken, zodat het later in de darm kan worden opgenomen.
Wanneer je te weinig maagzuur aanmaakt, kan het lastiger worden om voldoende ijzer uit voeding of supplementen op te nemen. Daarom zie ik bij mensen met een laag ferritine regelmatig ook spijsverteringsklachten, zoals een opgeblazen gevoel, oprispingen of het gevoel dat voeding zwaar op de maag ligt.
Ook langdurig gebruik van maagzuurremmers kan invloed hebben op de opname van ijzer.
Lees er hier alles over mijn blog: Brandend maagzuur natuurlijk Behandelen: Oorzaken, Test en Oplossingen voor herstel
Waarom de werking van de darmen belangrijk is
IJzer wordt voornamelijk opgenomen in de dunne darm. Wanneer de darmwand niet optimaal functioneert, kan dit de opname van ijzer verminderen. Denk bijvoorbeeld aan langdurige darmontstekingen, coeliakie, prikkelbaredarmsyndroom (PDS), een verstoorde darmflora of langdurige stress die invloed heeft op de spijsvertering.
Ook wanneer je voldoende ijzer binnenkrijgt via voeding of supplementen, betekent dit dus niet automatisch dat je lichaam dit ijzer ook goed opneemt.
Waarom ontstekingen een probleem zijn
Bij ontsteking maakt je lichaam extra hepcidine aan, waardoor ijzer wordt vastgezet en niet wordt opgenomen. Daardoor kunnen ijzertabletten maandenlang weinig effect hebben. Ferritine kan bij ontstekingen soms juist verhoogd zijn, doordat ferritine ook een ontstekingsmarker is. Daardoor lijkt het soms alsof de ijzervoorraad voldoende is, terwijl er toch sprake kan zijn van een verstoorde ijzerbeschikbaarheid.
Waarom hormonen een rol spelen
Zware menstruaties zijn een veelvoorkomende oorzaak van ijzerverlies bij vrouwen. Daarnaast kunnen hormonale verstoringen, zoals oestrogeendominantie of schildklierproblemen, indirect bijdragen aan een lagere ijzerstatus. Daarom is het belangrijk om niet alleen naar het ijzertekort zelf te kijken, maar ook naar mogelijke hormonale oorzaken.
Waarom de lever belangrijk is
De lever speelt een belangrijke rol in de opslag en regulatie van ijzer. Daarnaast maakt de lever hepcidine aan, een stof die bepaalt hoeveel ijzer wordt opgenomen en vrijgemaakt uit de voorraden. Wanneer deze regulatie verstoord raakt, kan dit invloed hebben op de ijzerhuishouding.
Waarom stress een rol speelt bij ijzertekort
Stress veroorzaakt meestal niet direct een ijzertekort, maar kan wel bijdragen aan de omstandigheden waardoor een tekort ontstaat. Onder langdurige stress wordt de spijsvertering vaak minder actief. Maagzuurproductie en darmwerking kunnen verminderen, waardoor voedingsstoffen, waaronder ijzer, minder goed worden opgenomen.
Daarnaast gaat langdurige stress vaak samen met slechter slapen, meer behoefte aan snelle koolhydraten, meer ontstekingsactiviteit en een grotere belasting van het lichaam. Al deze factoren kunnen indirect invloed hebben op de ijzerstatus.
Lees er hier alles over mijn blog: Waarom jij buikpijn krijgt door stress, dit probeert je lichaam je te vertellen
Standaard voedingsadviezen bij een ijzertekort
Tip: combineer ijzerrijke voeding met vitamine C. Denk bijvoorbeeld aan een groene smoothie met fruit en bladgroenten. Zo ondersteun je de opname van ijzer uit je voeding.
De juiste voeding alleen is niet altijd voldoende om een ijzertekort op te lossen, maar het kan wel een belangrijke bijdrage leveren aan het herstel van je ijzervoorraad.
Enkele algemene adviezen zijn:
Kies regelmatig voor ijzerrijke voeding zoals vlees, vis, eieren, peulvruchten, noten, zaden en groene bladgroenten.
Combineer ijzerrijke maaltijden met een bron van vitamine C, zoals paprika, kiwi, citrusfruit of bessen. Vitamine C kan de opname van ijzer verbeteren.
Drink koffie en zwarte thee liever niet direct bij de maaltijd, omdat deze de opname van ijzer kunnen verminderen.
Een traject op maat
Iedereen met een laag ferritine of ijzertekort heeft een ander verhaal. Bij de één spelen hevige menstruaties een grote rol, terwijl bij de ander juist de spijsvertering, darmgezondheid, stress of hormonale balans aandacht nodig heeft.
Daarom kijk ik tijdens een consult niet alleen naar de bloedwaarden, maar naar het totaalplaatje. We onderzoeken samen welke factoren mogelijk bijdragen aan het lage ferritine of ijzertekort en welke stappen passend zijn bij jouw situatie.
Het doel is niet alleen om de bloedwaarden te verbeteren, maar vooral om te begrijpen waarom het tekort is ontstaan en hoe je jouw lichaam zo goed mogelijk kunt ondersteunen.
Conclusie
Herken je jezelf in meerdere klachten uit deze blog en heb je het gevoel dat er meer speelt dan alleen een laag ferritine? Neem gerust contact op voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek. Samen kijken we naar het totaalplaatje en onderzoeken we welke factoren bij jou een rol kunnen spelen.