Bijna iedereen herkent het wel:

je staat al een tijdje onder spanning
je slaapt slechter
je bent prikkelbaarder en je lichaam geeft zachtjes wat signalen.

Vaak is het een kort moment en kun je daarna weer ontspannen en herstelt je lichaam en geest.

Maar wat gebeurt er als je langdurig onder spanning staat?
Wat als je lichaam langdurig aangeeft dat het zo niet gaat?
En jij het gevoel hebt dat je niet anders kunt, want er gebeuren veel dingen waar je geen invloed op hebt…

De storm gaat maar door en wanneer gaat deze nu eindelijk liggen?

Misschien zeg je vaak tegen jezelf:

Hierna kan ik ontspannen en dan komt het allemaal goed…

Maar het leven belooft dat niet. Daarom is het zo belangrijk om in het hier en nu te blijven. Alleen… hoe doe je dat?

“You can’t stop the waves, but you can learn to surf.”

— Jon Kabat-Zinn

Stress, emoties en tegenslagen zijn onderdeel van het leven. Je kunt leren anders met die golven om te gaan, zodat ze je niet overspoelen.

In deze blog neem ik je mee in het verschil tussen overspannenheid en burn-out en een klein stukje over depressie. Ik neem herkenbare cliënt-verhalen mee en hoe zij zijn hersteld en hoe ik te werk ga via mijn natuurgeneeskundige therapie. Herstellen gaat niet in één rechte lijn. Het is vallen, opstaan, opnieuw proberen en steeds beter leren luisteren naar jezelf.

De GGZ heeft wachtlijsten

De GGZ heeft wachtlijsten die oplopen tot een jaar en deze klachten blijven toenemen dus de lijsten worden alleen maar langer. Ik geloof dat als regulier meer zou samenwerken met (goed opgeleide) mensen uit de complementaire zorg, er veel eerder ondersteuning mogelijk is. Niet pas wanneer iemand instort, maar al wanneer het lichaam begint te fluisteren dat het genoeg is. Chronische stress laat zich niet alleen mentaal voelen; het beïnvloedt ook je hormonen, je immuunsysteem en zelfs je spijsvertering. Daarom is vroegtijdige ondersteuning zo belangrijk.

Hoe herken je overspannenheid en een burn-out? En wanneer kun je denken aan een depressie?

Overspannenheid — het begint met kleine barstjes

Je merkt dat je al een tijdje “aan” staat. Je agenda zit vol, je hoofd nog voller. Overdag red je het allemaal net, maar ’s avonds voel je dat je lontje korter wordt. Vooral je gezin of mensen van wie je houdt merken dit vaak. Je reageert sneller geïrriteerd, je huilt om dingen die normaal geen traan waard zijn, en je slaapt onrustig. Je wordt wakker alsof je een marathon hebt gelopen.

Toch ga je door, want je hebt nog energie, alleen voelt het alsof je sneller “vol” zit.

Je lichaam fluistert dat het genoeg is: rugpijn, buikpijn, menstruatie die anders loopt. Je weet dat het niet goed gaat, maar je denkt: Nog even volhouden.

Dit is het moment waarop overspannenheid zich laat zien: een waarschuwing dat je systeem overbelast raakt, maar nog niet volledig is ingestort.

Burn-out — wanneer de batterij écht leeg is

Op een dag merk je dat je niet meer kunt. Niet omdat je geen zin hebt, maar omdat je lichaam en hoofd simpelweg weigeren. Slapen helpt niet meer; je wordt net zo moe wakker als je naar bed ging. Je zenuwstelsel staat continu op scherp, alsof je elk moment moet vluchten of vechten.

Prikkels, geluid, licht, gesprekken… ze komen keihard binnen. Je voelt je opgejaagd of juist helemaal vlak. Je wilt wel iets doen, maar het lukt niet. Zelfs leuke dingen doen kun je geen zin meer in hebben.

Je lichaam protesteert met hartkloppingen, hoofdpijn, buikpijn of andere lichamelijk klachten. Er kan zelfs (lichamelijke) uitval zijn. Je hebt te lang doorgezet, vaak tegen beter weten in. Het is alsof je batterij niet alleen leeg is, maar ook niet meer oplaadt.

Dit is burn-out: totale uitputting, fysiek en mentaal.

Depressie — wanneer de wereld zijn kleur verliest

Waar je vroeger plezier vond, voel je nu vooral leegte. Dingen die je normaal blij maakten, doen je weinig tot niets. Je motivatie is weg, alsof iemand de stekker uit je leven heeft getrokken.

Je gedachten worden donkerder: schuldgevoel, waardeloosheid, angst. Je lichaam voelt zwaar en traag, of juist gespannen alsof je elk moment kunt breken. Je slaapt slecht, je eet anders dan normaal en je concentratie glipt steeds weg.

Soms vraag je je af wat het nut nog is. Suïcidale gedachten kunnen opkomen en dat is een belangrijk signaal om hulp te zoeken. In Nederland kun je 113 bellen of chatten. Praat met je huisarts, naasten of geliefden want zij kunnen je helpen de juiste stappen te zetten. Hier zit vaak schaamte omdat mensen vaak denken dat deze gedachten niet vaak voorkomen. Helaas is dit wel het geval.

Depressie is niet “gewoon moe” of “even niet lekker in je vel”. Het is een diepe ontregeling van je stemming die je hele leven beïnvloedt.

Maar klachten vertellen nooit het hele verhaal. Onder overspannenheid, burn-out of depressie ligt vaak iets diepers: hoe ver je bent afgedreven van wie je werkelijk bent.

Leven volgens jouw natuur

In mijn praktijk werk ik met diverse therapieën, waaronder de vier natuurkwaliteiten. Dit klinkt voor sommige mensen misschien wat vaag maar het is niets anders dan leven volgens jouw natuur, kern, naar wie je bent. In de reguliere zorg of trainingen gebruiken ze hier ook modellen voor, maar daar word je soms meer in een hokje geplaatst.

In deze blog lees je over de vier natuurkwaliteiten en hoe je kunt bewegen naar al deze kwaliteiten want dat is waar gezondheid mede over gaat.

Iedereen is verschillend. De één laadt op van onder de mensen zijn, veel verschillende dingen doen en veel uitdaging. De ander laadt juist op van rust, natuur en alleen zijn. Denk aan introverte en extraverte personen.

Ook zijn er mensen die van nature goed zijn in structuur, analytisch denken, dingen kleiner maken en geconcentreerd werken. Er zijn ook mensen die juist meer vanuit het grotere geheel leven, goed kunnen verbinden, alles kunnen aanvoelen en enorm creatief zijn.

Dit zijn slechts voorbeelden, maar je kunt dit heel breed bekijken en dat doe ik ook tijdens mijn therapie. Ik kijk altijd naar:

Leef je naar wie je bent? Leef je volgens jouw essentie en kun je die ook echt neerzetten in de wereld?
Hoe was je als kind? Zijn er patronen of overtuigingen ontstaan waardoor je anders bent gaan leven dan je natuur? Hoeveel heb je je aangepast?
Kun je je kwaliteiten benutten? En weet je wat die zijn?
Hoe is jouw omgeving? Werk, vrienden, gezin. Kun en mag je daar jezelf zijn?
Kun je je grenzen voelen en aangeven? Kun je je eigen ruimte innemen? Kun je boos, verdrietig of andere gevoelens toelaten?
Hoe zit het in jouw familie? Genetisch kan dit een rol spelen. En welke patronen of gevoeligheden spelen daar misschien al generaties mee?
Hoe is het met jouw basisveiligheid en hoe veilig voel je je op deze wereld en in jezelf?

Als je een lange tijd niet kunt leven volgens jouw natuur (zo noem ik het, maar je kunt er andere woorden aan geven), dan gaat er iets knagen, schuren en wringen. Chronische stress laat zich dan niet alleen mentaal voelen, maar ook fysiek: je hormonen, je immuunsysteem en zelfs je spijsvertering raken ontregeld. Bij de één gebeurt dat heel snel, bij de ander pas na jaren. Sommige mensen accepteren een leven waarin ze niet helemaal zichzelf kunnen zijn en houden dat hun hele leven vol, maar het kost ze wel iets.

Want uiteindelijk willen we toch allemaal leven naar wie we zijn? Want hoe voelt het als dat niet kan? Leef je dan eigenlijk wel echt?

Deze voorbeelden laten zien wat er gebeurt wanneer iemand te ver van zijn of haar natuur af komt te staan en wat er mogelijk wordt wanneer die verbinding wordt hersteld.

Voorbeeld 1 - De creatieve denker in een strak systeem

Een mooi voorbeeld hiervan is een vrouw die ik begeleidde die ontzettend creatief was. Niet alleen met haar handen, maar ook in haar hoofd: een constante stroom aan ideeën, concepten, beelden en mogelijkheden. Dat was haar natuur: vrij, intuïtief, speels en onderzoekend.

Ze belandde in het bedrijfsleven, in een omgeving waarin geen ruimte was voor die natuurlijke kwaliteiten. Alles moest in kaders, stappenplannen en protocollen. Ze paste zich jarenlang aan, omdat ze dacht dat het zo hoorde. Maar hoe langer ze tegen haar natuur in leefde, hoe meer haar systeem begon te protesteren. Ze werd moe, verloor haar plezier en kreeg steeds meer lichamelijke klachten, waaronder hoofdpijn (migraine) buik-darm klachten en kreeg na veel huisartsbezoeken de diagnose prikkelbare darm syndroom.

Toen we gingen kijken wie ze echt was, en wat ze nodig had, kwam er beweging. Ze koos voor werk dat veel beter aansloot bij haar essentie. En het verschil was enorm. Ze kreeg weer energie, haar hoofd en buikklachten verdwenen omdat ze niet meer zoveel prikkels hoefde te verwerken en ze voelde zich weer zichzelf. Ze kwam terug in haar eigen ritme, omdat ze weer leefde volgens haar natuur.

Voorbeeld 2 Het gevoelige kind in een te druk ritme

Een ander voorbeeld is een vrouw uit mijn praktijk die een hulpvraag had over haar zoon dat van nature rustig en teruggetrokken was. Een kind dat tijd nodig had om op te laden, dat prikkels diep verwerkte en het liefst in kleine, veilige stapjes de wereld verkende. Dat was zijn natuur. Hij had dagelijks last van buikpijn en vermoeidheid.

De ouders hadden een druk bestaan en hij werd overal mee naartoe genomen: verjaardagen, winkels, sportclubs, drukke weekenden. Voor de ouders voelde dat normaal en gezellig, maar voor hem was het overweldigend. Hij was snel moe en had veel buikpijn. Hij kon alle prikkels niet verwerken, omdat dit niet zijn natuurlijke manier van leven was.

Toen de ouders meer rust, regelmaat en ruimte inbouwden, knapte hij ontzettend op. De buikpijn nam af, hij werd vrolijker en socialer. Niet omdat hij “opeens veranderde”, maar omdat hij eindelijk opgeladen was en zichzelf mocht zijn. Vanuit die basis durfde hij juist meer naar buiten te treden.

Voorbeeld 3 — De helper die zichzelf kwijtraakte

Een ander voorbeeld uit mijn praktijk is een zorgzame, empathische en gevoelige vrouw. Ze voelde anderen haarfijn aan en stond altijd klaar om te helpen. Dat is haar natuur: verbinden, ondersteunen, ruimte maken voor anderen.

Maar in haar werk en privéleven werd er steeds meer een beroep gedaan op die kwaliteiten. Ze zei overal “ja” op, nam extra taken over, luisterde naar iedereen, loste problemen op en voelde zich verantwoordelijk voor het welzijn van anderen. Langzaam maar zeker schoof ze zichzelf naar de achtergrond. Haar eigen behoeften, grenzen en rust werden minder belangrijk.

Ze voelde zich leeg, had moeite met slapen, had diverse overgangsklachten, was moe en voelde zich steeds vaker overprikkeld. Ze begreep niet waarom, want dit was heel lang prima gegaan.

Toen we samen keken naar haar natuur, werd het duidelijk. Ze leefde niet meer vanuit wie ze was, maar vanuit wat anderen van haar verwachtten. Ze gaf weg wat ze zelf nodig had: rust, ruimte, tijd om op te laden en momenten waarop niemand iets van haar vroeg. Ook vraagt de overgang, een nieuwe fase in het leven, eens kritisch te kijken naar je leven:

Past wat je allemaal doet nog bij jou?
Kun je een stapje terug nemen?
Waar verlang je stiekem al langer naar, maar schuif je steeds voor je uit?
Welke delen van je leven geven energie, en welke kosten je structureel te veel?

Toen ze stap voor stap begon te begrenzen, keuzes maakte die bij haar pasten, veranderde er veel. Ze voelde zich lichter, kreeg meer energie en haar overgangsklachten werden veel minder. Ze vond haar balans terug.

Als je jezelf in één van deze voorbeelden herkent, weet dan dat je niet de enige bent. Je lichaam geeft signalen omdat het je wil helpen.

Waarom wordt de één overspannen of krijgt een burn-out en de ander niet?

Je bent niet ineens overspannen en je hebt niet ineens een burn-out. Hier kun je jaren naartoe werken.

Vaak zijn dit de verzorgende mensen, de mensen die altijd voor iedereen klaarstaan, de moeders met een baan, huishouden en sociaal leven met een enorme mental load, de mannen die het gevoel hebben het nooit goed genoeg te doen terwijl ze zo hun best doen. De kinderen van wie veel gevraagd wordt en die dit niet goed kunnen filteren. De perfectionisten, de hoog sensitieve mensen, mensen met een hoog verantwoordelijkheidsgevoel… enzovoort…

Eén ding hebben deze mensen gemeen: het zijn sterke, behulpzame mensen met een groot hart.

Bij deze mensen blijft het stresssysteem vaak langer ‘aan’ staan, waardoor hun lichaam minder kans krijgt om te herstellen.

Daarom geloof ik er zo in om met deze mensen te kijken hoe ze kunnen blijven leven dicht bij hun natuur, bij hun kern, bij zichzelf. En zichzelf weer op nummer één zetten.

In dat herstelproces komen er vaak een aantal terugkerende thema’s en therapieën voorbij die mensen helpen om weer dichter bij zichzelf te komen.

Bij een burn-out duurt een herstel vaak een tijd, en neem deze ook. Herstel gaat nooit in één rechte lijn maar met vallen en opstaan. En dat is maar goed ook want hier krijg je de mooiste inzichten.

Nog meer belangrijke onderwerpen en therapieën waarmee ik werk:

Jouw batterij moet gevuld blijven

Je batterij moet voor het slapen nog voor een kwart gevuld zijn om überhaupt te kunnen herstellen. Is dat niet zo? Dan heeft je lichaam simpelweg te weinig reserves om ’s nachts te kunnen opladen. Een gezond dag- en nachtritme is hierbij essentieel.

Hoe vol is jouw batterij in de avond?
Hoe gaat het met jouw batterij gedurende de dag?
Wat zijn jouw leegtrekkers en wat laadt jou juist op?

Pepmiddelen werken averechts

Het is heel logisch dat pepmiddelen moeilijk zijn om te laten staan wanneer je overspannen bent of in een burn-out zit. Je zoekt naar iets dat je door de dag heen helpt.

Maar koffie, energiedrankjes en suikers geven alleen een korte piek. Daarna trekken ze nog harder aan je reserves. Je zenuwstelsel raakt verder overbelast, waardoor je batterij nog sneller leegloopt.

Onderliggende problemen en klachten onderzoeken

Heel vaak worden mensen naar huis gestuurd met de diagnose overspannen, burn-out of depressie terwijl er veel meer aan de hand is. Daarom duurt mijn intake anderhalf uur: op deze manier kunnen we alle klachten, aandoeningen en symptomen bespreken. Denk aan:

Hormonale disbalans zoals PMS, PCOS, (pre) overgangsklachten: Hormonale disbalansen kunnen leiden tot stemmingswisselingen, vermoeidheid en zelfs depressiviteit. Veel vrouwen in de overgang krijgen de diagnose depressie.
Schildklierproblemen: Een traag werkende schildklier (hypothyreoïdie) veroorzaakt extreme traagheid, kouwelijkheid, somberheid en uitputting.
Slaapapneu: Mensen met apneu stoppen 's nachts kort met ademen, waardoor ze nooit diep slapen. Dit leidt tot chronische vermoeidheid en concentratiegebrek overdag.
Vitamine- of ijzertekort: Een ernstig tekort aan vitamine B12, vitamine D of ijzer (bloedarmoede) kan leiden tot lusteloosheid, vermoeidheid en een "wattig" gevoel in het hoofd.
Chronisch Vermoeidheidssyndroom (CVS) / ME: Dit wordt vaak verward met burn-out, maar bij CVS helpt rust vaak niet en is er sprake van een andere fysiologische ontregeling.
Long Covid: Veel klachten na een corona-infectie, zoals brain fog en extreme vermoeidheid na inspanning, lijken op burn-out.
AD(H)D: De constante interne onrust en moeite met focus kunnen leiden tot een "ADHD-burn-out" door cognitieve overbelasting.
Autisme (ASS): Een "autistische burn-out" ontstaat vaak door langdurige overprikkeling en het constant sociaal aanpassen aan de omgeving.
Hoogsensitiviteit (HSP): Hoewel geen stoornis, kunnen HSP'ers sneller overprikkeld raken door geluiden, emoties van anderen en werkdruk, wat sneller tot uitputting leidt.
Depressie: Waar een burn-out vooral over niet meer kunnen gaat, gaat depressie vaak over niet meer willen of geen plezier meer ervaren. De grens is echter erg vaag.
Angststoornissen: Continu "aan" staan door angst of paniek vreet energie, wat uiteindelijk resulteert in totale fysieke uitputting.
Niet-Aangeboren Hersenletsel (NAH): Zelfs licht hersenletsel (bijv. na een hersenschudding) kan leiden tot chronische overprikkeling die precies voelt als een burn-out.
Somatische (lichamelijke) ziekten: zoals kanker, chronische longziekten, hart- en vaatziekten, auto-immuunziekten (zoals Reuma, MS of Lupus), chronische infecties.
En meer….

Waarom ik het belangrijk vind dit te benoemen is dat we niet moeten onderschatten wat ziektes een aandoeningen mentaal met ons kunnen doen.

Mensen met lichamelijke ziekten ontwikkelen vaak mentale klachten omdat chronische pijn, ontsteking, hormonale ontregeling en verlies van controle het zenuwstelsel overbelasten. Hoe lang iemand pijn kan verdragen voordat het “opbreekt”, verschilt enorm per persoon, maar chronische pijn die weken tot maanden aanhoudt kan het stresssysteem zo uitputten dat mentale klachten bijna onvermijdelijk worden.

Het zenuwstelsel: een sleutel tot herstel

Bij zowel overspannenheid als burn-out is het zenuwstelsel overbelast. Bij overspannenheid sta je vaak te lang in de fight- of flightstand: je lichaam blijft in de overlevingsmodus en kan niet meer terugschakelen naar rust. Je voelt je gespannen, alert, prikkelbaar of opgejaagd, alsof je systeem continu “aan” staat.

Bij een burn-out zie je vaak dat het systeem uiteindelijk dóórschiet naar de dorsale stand: een soort beschermende uit-knop. Je lichaam en geest kunnen niet meer. Je voelt je leeg, vlak, uitgeput of afgesloten. Dit is geen falen, maar een beschermingsmechanisme van je zenuwstelsel dat te lang onder druk heeft gestaan.

Wil je hier meer over lezen? Lees dan mijn blog over de polyvagaaltheorie: Wat is de polyvagaal theorie en kan het iets voor jou betekenen?

Daar leg ik uit hoe je zenuwstelsel werkt en waarom je soms niet kunt ontspannen, zelfs als je dat wél wilt.

Wil je direct aan de slag met hoe je jouw zenuwstelsel kan kalmeren? In de blog Waarom jij snel overprikkeld raakt en wat je hier direct aan kunt doen, vind je een gratis stappenplan die jou daarbij gaat helpen.

In mijn praktijk werk ik veel met de polyvagaaltheorie. Het geeft verrassend veel inzichten en praktische tools die mensen helpen om hun zenuwstelsel te reguleren, veiligheid te ervaren en stap voor stap terug te keren naar herstel.

Voeding als ondersteuning

Tijdens het natuurgeneeskundig traject zet ik vaak voeding in als ondersteuning, omdat een gezond darmmicrobioom belangrijk is voor je mentale welzijn. Je darmen en je brein communiceren voortdurend met elkaar. Wanneer je darmen in balans zijn, kan je lichaam beter de bouwstoffen opnemen die nodig zijn voor herstel.

Voeding helpt om je neurotransmitters weer in balans te brengen, maar alleen als je lichaam daar de ruimte voor heeft. Denk aan:

tryptofaanrijke voeding
voldoende B‑vitamines
magnesium
voeding die je darmflora ondersteunt (vezels, gefermenteerde producten)
voeding met omega‑3 vetzuren
voeding die je bloedsuikerspiegel stabiel houdt (vezels, eiwitten, gezonde vetten)

Serotonine en voeding

Serotonine is een belangrijke neurotransmitter voor stemming. Je lichaam maakt het zelf aan, maar alleen als:

je darmflora gezond is
je voldoende bouwstoffen hebt (vitamine B3, B6, magnesium)
je stresssysteem niet overbelast is
je spijsvertering de voedingsstoffen goed kan opnemen

Bij langdurige stress stijgt het cortisol. Dat zorgt ervoor dat tryptofaan minder makkelijk wordt omgezet in serotonine. Daardoor kun je je sneller somber, leeg of vlak voelen.

Daarom werkt voeding het beste wanneer je zenuwstelsel ook tot rust komt. Je kunt pas opbouwen als je lichaam niet meer in de overlevingsstand staat.

Kruiden om je organen te ondersteunen

Naast voeding kunnen ook kruiden het lichaam helpen herstellen, vooral wanneer uitscheidingsorganen onder druk staan. Bij langdurige stress staan organen zoals de lever, nieren, luchtwegen en spijsvertering vaak extra onder druk. Zachte, regulerende kruiden kunnen helpen om deze systemen weer wat ruimte te geven en het lichaam te ondersteunen in herstel.

Lees hier mijn blog: De Uitscheidingsorganen in actie: hoe ze onze gezondheid beïnvloeden

Bach voor de emotionele ondersteuning

Bach-remedies kunnen helpen om emoties te verzachten, balans te vinden en innerlijke rust te ondersteunen tijdens herstel. Ze werken subtiel, maar kunnen veel betekenen wanneer je zenuwstelsel overbelast is.

Lichaamsgerichte therapie

Lichaamswerk is een belangrijke therapie in herstel. Je kunt namelijk niet alleen “praten” om uit een burn-out of overspannenheid te komen; je lichaam moet mee. Stress, spanning en oude patronen slaan zich vaak op in het lijf. Door met het lichaam te werken, ontstaat er ruimte, ontspanning en bewustzijn.

Lichaamswerk helpt je om weer te voelen waar je grenzen liggen, waar je spanning vasthoudt en wat je nodig hebt om te kunnen herstellen. Het brengt je uit je hoofd en terug in je lichaam, precies daar waar je signalen al die tijd vandaan kwamen.

Samengevat

Overspannenheid, burn-out en depressie ontstaan wanneer je lichaam en zenuwstelsel te lang onder druk staan. Herstel begint wanneer je weer gaat leven vanuit rust, veiligheid en jouw eigen natuur, met aandacht voor je zenuwstelsel, je lichaam en de patronen die je hebt opgebouwd. Vanuit die basis kan je energie, helderheid en veerkracht stap voor stap terugkeren.

Je kunt vandaag beginnen met terugkeren naar jezelf en merken hoeveel lichter het leven wordt wanneer je die eerste stap zet.

Je hoeft het niet alleen te doen, ik begeleid je hier graag in.

Contact

Lees hier alles over het natuurgeneeskundig traject en de tarieven en vergoedingen.